|
|
Tübitak Deprem Erken Uyarı Projesi
"Eclipse – Deprem Riski Modelleme Telemetrisi"
Homeros, Odysseia’sında anlatır denizlerin ve depremin tanrısı Poseidon’un öfkesini bu topraklarda saçtığını;
denizleri kabartıp, yeryüzünü çalkaladığını. Odysseia’ya öfkelidir Poseidon ve bu öfke hiç dinmemiştir yüzyıllar
boyu. Truva’yı, Efes’i, Pergamon’u yerle bir eden ve arzın merkezini çatlatan bu öfkedir.
Eski Yunan’da Poseidon’un öfkesi sanılan ve bu toprakları yerle bir eden, medeniyetlerin değişimini sağlayan,
coğrafyayı yeniden oluşturan, yer kabuğunun kırılması sonucu oluşan depremlerdir aslında.
17 Ağustos 1999’da meydana gelen ve İstanbul, İzmit, Adapazarı gibi şehirlerimizi de vuran deprem sonrasında, Tübitak
tarafından depremin erken tahmini üzerine çalışmalar yapılmaya başlanmıştır.
|
 |
Teknolojik anlamda eski olan GPS cihazlarıyla, radyo modem ve GSM data bağlantısı gibi yöntemleri de kullanarak, fay
hatlarındaki kırılma noktalarını uzaktan takip etmeye çalışıyorlardı. Ancak, radyo modem kullanımı,
istasyonlarda
çok fazla enerji harcanmasına neden oluyor ve güneş enerji sistemiyle enerji ihtiyacının karşılanmasına engel
oluyordu. Sistemin kullanım alanını sadece Gebze-Trakya arasında sınırlayan bu sistem, sağlıklı haberleşemiyordu.
9600 veya 14400 baud veri transfer hızına sahip GSM data bağlantısının ise bant genişliği düşük, haberleşme maliyeti
zamana göre hesaplandığı için sistem maliyeti çok yüksekti.
Radyo modem ve GSM data transferindeki sıkıntılar göz önüne alındığında, GPRS üzerinden transparan haberleşmenin
sağlanmasının en ideal çözüm olduğu ortaya konulmuştur. Bu amaçla, transparan GPRS modemler ile uygulama yapılmaya
çalışılmıştır. Tübitak’ın merkezindeki yazılımların GPS’ler ile doğrudan konuşması sağlanmış ama bu senaryoda, GPS
cihazlarının protokolleri ve merkezde kullanılan yazılımların çıkardıkları sorunlar nedeni ile bir türlü başarı
sağlanamamıştır. Sorunun sebebi protokollerin ve merkezdeki yazılımların bu işe yönelik olarak tasarlanmamış
olmasıdır. Örneğin GPS’ten dosya indirirken işlem yarıda kalmakta ve aktarılmış olan yüzlerce kilobyte veri boşa
gitmiş, işlem bir türlü tamamlanamamıştır.
Bu noktada Eclipse sadece tek bir cihaz için değil, Tübitak’ın deprem araştırmasına yönelik olarak kullandığı 4 ayrı
cihazın uzaktan takip edilmesi amacıyla (2 tip GPS, Radon gazı ölçüm cihazı ve su analiz cihazı) üzerlerinde özel
yazılım bulunan EDGE özellikli telemetri cihazları geliştirmiştir.
Bu telemetri cihazların özelliği, ölçüm cihazlarından veri okuma işlemini kendilerinin yapmaları, verileri geçici
olarak flash belleklerinde depolamaları ve Tübitak’ın merkez sunucularına FTP ile aktarmalarıdır.
Bu geliştirme yapılırken özellikle GPS’lerin okunması için çok fazla çaba sarfedilmiştir. ECLIPSE, elinde GPS’lerin
protokollerine ait geçerli herhangi bir teknik doküman olmadan cihazların kullandıkları protokolleri 6 aylık bir
çalışma sonunda çözümleyerek gerekli tüm fonksiyonları baştan sona kendisi geliştirmiştir.
Telemetri cihazlarının otomatik veri aktarımın haricinde destekledikleri bir özellik de, tüm ölçüm cihazlarına
transparan olarak ulaşılmasına imkan sağlamalarıdır. Bu sayede Tübitak cihazlara kendi elindeki yazılımlarla da
ulaşabilmekte, cihazları izleyebilmekte ve uzaktan konfigüre edebilmektedir.
Bu uygulama ile Tübitak’a sağlanan avantajlar şu şekilde sıralanabilir:
- EDGE sayesinde paket tabanlı veri alışverişi, geniş bant genişliği, düşük maliyet, düşük enerji tüketimi mümkün kılınmıştır.
- Merkeze verilerin otomatik olarak aktarılması sağlanmıştır. Araştırmacılar, artık bu iş için ayrı bir zaman harcamamakta ve araştırmalarına yoğunlaşabilmektedirler.
- Mevcut ölçüm cihazlarının uzaktan okunmasının gerçekleştirilmesi sayesinde Tübitak bu cihazları yenileme ihtiyacının önüne geçmiş ve tasarruf sağlamıştır.
- Depremin meydana geldiği noktadaki verilerin, ölçümler tamamlandıktan hemen sonra merkeze aktarılmasının ve bu sayede bir sonraki kırılma noktasının çabuk analiz edilmesinin önü açılmıştır. Haftalar veya aylar sonra araştırmacıların bizzat gidip hafıza kartlarını sahadan toplamaları sureti ile gecikme yaşamaları engellenmiş ve elde edilen bilginin anlık olması sağlanmıştır.
- Tüm telemetri yazılımları uzaktan güncellenebilmekte ve Tübitak’ın istediği yeni fonksiyonlar sonradan sisteme eklenebilmektedir.
- Veri toplamak için, Türkiye genelindeki deprem araştırma sahasını tek tek dolaşma zorunluluğu ortadan kalkmıştır. Bu sayede zamandan ve bütçeden tasarruf edilmiştir.
- Düzenli veri toplama sayesinde, düşük hafızalı cihaz tiplerinin de uzaktan ölçüm için kullanılabilmesinin önü açılmıştır.
- Eclipse’in sağladığı bu altyapı sayesinde deprem araştırmasına yönelik veri toplama işlemi neredeyse kampüs içinde gerçekleştirilebilen bir laboratuar deneyi haline gelmiş, yer kabuğundaki kırılmanın bir sonraki aşamasının tahmin edilebilmesine imkân tanınmıştır.
|
|